هنگام بروز آسیب دیدگی های جدی و جراحات خارجی، که منجر به ایجاد زخم شود، پزشک با استفاده از بخیه زدن، محل زخم را ترمیم می کند. در برخی بیماری های خاص که درمان آنها نیاز به عمل جراحی دارد، در طول فرآیند عمل، زخم های داخلی و خارجی متعددی به وجود می آید که برای ترمیم و بهبود کامل، نیاز به مراقبت و رعایت کامل موارد بهداشتی و دستورات پزشک دارند.
زخم های جراحی ممکن است کم عمق و سطحی باشند (مانند زخم های پوستی عمیق ترمیم شده با بخیه) و یا بسیار عمیق باشند (مانند زخم های پس از عمل جراحی اعضای داخلی بدن) بدیهی است که زخم های عمیق تر نیاز به مراقبت و رسیدگی دقیق تری دارند و در صورت عدم رعایت بهداشت و رسیدگی صحیح، احتمال بروز عفونت در آن ها بیشتر است.
عواملی مانند بیماری های خاص (مانند دیابت)، سیگار کشیدن، ضعف سیستم ایمنی، سوء تغذیه، مدت طولانی عمل جراحی یا عوامل موضعی و محیطی مانند تابش نور آفتاب یا عدم رعایت بهداشت بر مدت زمان بهبود زخم جراحی تأثیر منفی می گذارند.
پزشک معالج برای ترمیم و بسته نگه داشتن زخم، ممکن است از روش های مختلفی استفاده کند؛ گیره های فلزی یا کلیپس جراحی، بخیه و چسب جراحی از جمله این روش ها هستند.
مراحل بهبود زخم جراحی:
- در اولین مرحله سلول های التهابی در محل زخم تجمع کرده و سعی می کنند تا فضای خالی ایجاد شده را پر کنند. این مرحله با توجه به عمق زخم ممکن است بین یک تا چند روز طول بکشد.
- در مرحله دوم بافت جدید ایجاد شده و جایگزین بافت از دست رفته می شود. ممکن است این مرحله ده روز تا دو هفته به طول بیانجامد.
- در مرحله سوم چند ماه زمان لازم است تا بافت تازه ی جایگزین، مقاومت و استحکام کششی مناسب را به دست آورده و به حالت عادی برگردد.
زخم ها از نظر وضعیت بهداشتی به دو دسته زخم های جراحی پاکیزه، و زخم های جراحی آلوده تقسیم می شوند. در زخم های آلوده وجود میکرو ارگانیسم ها و تکثیر آن ها در محل زخم، باعث ایجاد عفونت و ترشحات عفونی آلوده می شود.
علائم عفونت زخم جراحی :
معمولا پزشک معالج برای پیشگیری از عفونت زخم جراحی، برای بیمار داروی آنتی بیوتیک تجویز می کند؛ ولی گاهی بیماران در محل زخم جراحی دچار عفونت می شوند. در صورتی که این علائم در محل زخم مشاهده شود، باید بدون فوت وقت به پزشک مراجعه کرد:
- درد شدید در محل زخم جراحی
- ورم و قرمزی بیش از حد عادی
- خونریزی غیر عادی
- ترشح مایعات چرکی و خون آلود
- ظهور دانه های سفید یا تاول در اطراف زخم
- استشمام بوی نامطبوع از محل زخم
- تب و لرز
مراقبت و بهداشت زخم های جراحی
برای نگه داری و مراقبت از زخم باید طبق دستور پزشک عمل کرد؛ ولی دستوراتی کلی برای مراقبت از زخم جراحی وجود دارد که به شرح زیر است:
- در صورتی که در محل زخم خود احساس خارش می کنید، از دست زدن و خاراندن آن خودداری کنید.
- اگر محل زخم جراحی خونریزی کرد، با استفاده از گاز استریل و فشار حوله تمیز به مدت چند دقیقه محل را با فشار نگه دارید. اگر خونریزی متوقف نشد، سریعا با پزشک خود یا اورژانس تماس بگیرید.
- حد اقل دو تا سه روز پس از انجام عمل، از حمام و شنا کردن خودداری کنید. حتما قبل از شست و شوی زخم جراحی و تماس آن با آب، از پزشک خود اجازه بگیرید.
- هرگز از بتادین و آب اکسیژنه (هیدروژن پراکساید) برای ضدعفونی کردن زخم خود استفاده نکنید. استفاده از این مواد باعث تأخیر در بهبود زخم خواهد شد.
- در نوبت های منظم و طبق دستور پزشک، نسبت به تعویض پانسمان زخم جراحی اقدام کنید.
- از صابون های عطری، دستمال کاغذی معطر و غیر معطر، ژل حمام و سایر مواد شوینده برای نظافت محل زخم استفاده نکنید. اگر از محل زخم بوی نا مطبوعی به مشام می رسد، در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.